تك بيتي هاي لري حامد فيضيان

دوسكم ها بار ميكه جُو دِ دِلم ني

(دل تو دلم نيست که دوستم  داره از اینجا میره)

وش گوتِم اگر رويي روزِم موَه سي

(بهش گفتم اگر بري روزم می شه سياه و تيره )

دل نِميله بَميرم دِ دردِ ديري

( دل نمي گذاره بميرم از درد دوري)

چه خُوِ يارم بيا دي وختِ پيري

( چه خوبه يارم بياد همين وقت پيري)

دِلِكَه كم طاقَتِم سي دينِ يار

( دل من كم طاقته براي ديدن يار)

ميشينه شو تا سحر هه ميزنَه زار

( مي شينه شب تا سحر هي مي زنه زار)

داغ تو تا وِ ابد ها دِ سِخُونم

(داغ تو هست تا ابد تو استخوانم)

پير پيرم ار چني ميني جِوونِم

( پير پيرم گر چه بيني که جوانم)

دِلِكم غمي گِرت يه غم سختي

( دلمو غمي گرفت يك غم سختي)

بي كسي دِ كُشتمه چي تك درختي

( بي كسي كشته منو چو تك درختي)

هر که آمد در لرستان بار خود پیچید و رفت

شاعر: اسدالله امیرپور(امرایی)

دوبیت داخل پرانتز بمناسبت مطلب قبلی (امیر احمدی ) به شعر اضافه شده است

هر که آمد در لرستان بار خود پیچید و رفت

هر رئیسی که ز ثبت آمد روزی روی کار

با پلاک اصل و فرع و حیله های مختلف

با تحیر شو دمی خیره به عمال طرق

این مظالم جمله انجام وظیفه نام داشت

احمد آقا آن امیر مقتدر در بدو امر

(با خزائن و غنائم یا که دزدی از لرستان

(آن نشان ذوالفقارو هم سپهبد اولی را

روی کار آمد ز بعد وی خزاعی قصاب

هر کجا آزاده مرد شیرگیری داشتیم

نوبت فرماندهی زان پس به شاه بختی رسید

گیگو آن سرهنگ  خون آشام آسوری نژاد

دیدی آخر شیر محمد با رحیم نیک نفس

بین آنها نیز بودند کسانی مفت خور

یک دو روزی ..... شد راهش به مجلس باز

ما هم اندر مجلس شورا وکیلی داشتیم

مزرعه باشد جهان ، اولاد آدم چون علف

بر لرستانی ساده دل زیر لب خندید و رفت

از پی تضییع حق مالکین کوشید و رفت

گوشت وپوست یک یک الوار را بلعید ورفت

هر رئیس و هر مباشر پولها دزدید ورفت

هرکس آمد چون کَنِه بر پای لر چسبید ورفت

مدتی با مردم غیور لر جنگید و رفت

 چه مستغلاتی  که درتهران او ارثید ورفت)

هردو از سرکوب الوار احمدی قاپید ورفت)

باجنایت، کار آن فرمانده انجامید و رفت

دستهایش را بخون پاکش آلایید و رفت

گوشت یابو زیر دندان،لقمه ها جوید و رفت

هستی اولاد سید مهدی ز بن چاپید و رفت

حین خدمت چوبه های داررا بوسید ورفت

هریک زین خوان یغما کاسه ها لیسید ورفت

بی نوا از بی سوادی روی برتابید و رفت

پنج دوره شد وکیل و کس ازو نشنید و رفت

عاقبت بینی که اندک مدتی خشکید و رفت

صداي ايل

از مجموعه اشعار بختياري گل باوينه

فريده چراغي(مميرا)

عمري بلنده ز جُونت صداي ايل

هر صَحو و شُم تونِ اَر كافري نبو

فرياد كن غم ايلُم ، بخون! بخون

اي عشق مردُم زخمي بر اَفتوِت

خينه هَني دل ايلُم ز روزگار

نِیگُم كه كُوگ غزلخون عاشقي

اي مندِگارتر از هر پياي ايل

زوني زَنون ايپَرستِن ، خداي ايل

بازم ز بخت به شو مبتلاي ايل

هي جار كن كه صداتِه دواي ايل

آستاره صحو تو تَركُن تِياي ايل

تِشني تو سازِ بُهاره صداي ايل

زوني = مي داني

تيا = چشم

تشني = گلو

گَردُو بَردِينه( گرداب سنگي)

شاعر : يوسفعلي ميرشكاك

«گرداو بردینه» یا «گرداب سنگی»  نام  بنایی است در شمال باختری خرم آباد در دامنه «اسبی کوه» و« اشکفت قمری» که بشکل دایره عظيم سنگي  دور تا دور چشمه اي به همین نام که بین ۶ تا ۸ ماه از سال آب دارد احداث گرديده است . قطر اين بنا 18 متر با محيط 256 متر مربع با پهناي 3 متر و بلندي آن تا كف چشمه 10متر است . اين بنا داراي دريچه اي به ابعاد 90×160 براي هدايت آب آشاميدني و توزيع آن در سطح شهرشاپورخواست ، مشروب نمودن اراضي (تا «دره بوواس» در ۱۰ کیلومتری جنوب باختری خرم آباد )و بهره برداري از آسيابهاي آبي بوده است. مواد و مصالح آن از سنگهاي  لاشه همراه ملات ساروج ( آهك و گچ و . . ) مي باشد كه در ساختمان پل شاپوري وخرابه هاي شهر شاپورخواست مشاهده شده است.

بر مخمل كوه تيغ كج بستند

از هفت تنان زره به تن كردند

از كرخه سبز پيرهن كردند

چوخا در بر چنان كه كشكان رود

بر سيمره شال سرخ پيچيدند

برگرده زاگرس نمد زين ها

پا در پا تاوه همچو اسبي كوه

از جنگل خسته سر برآوردند

چون كشتي هاي بي دكل در باد

از ياله كوه برزمين افتاد

دم گوژ ، دو گوش تا به تا كرده

مردان بر پشت اسب جا كرده

آنگاه كه افتاب چون گرگي

اسبان ، آشفته يال در گايار

كولاژدِم نهاده بر سر سنگ

اسبان گرداب گردباد آسا

مردان چو مير موج در گرداب

آنجا كه كبود و سبز كوه و دشت

خود را از ديگري جدا كرده است

اِلا به بوي ماديان از خواب

بر اطلس سبز ساحل افتادند

چو آينه در برابر مهتاب

آنجا كه پلنگ بر نمي خيزد

كرموزي خفه بر كيالو نرم

كرژنگ آسا نشسته بر كي كم

در پرواز شگفت توفان گم

برپاي ستاده در پگاه سرد

نك بانگ هِناسَه سفيد اسب

چرخ از غوغاي قوكل و پشتو

مردازمايي هر گجا سنگي

با كاروان مانده در اشكفت

در نعره سينه رند مردان كمر

نُك كَل گُووار شاخ اندر شاخ

در پنجه فكنده پنجه چون پولاد

مانند عقابها رها در باد

تا يافته كوه از كيالو گرم

مردان در مه كمر خم آورده

خون آلود از ستيغ مي افتند

آنگاه كه باد بوي خون مي برد

فوجي سار سيا تا خورشيد

از خامش دشت ژرف بر مي گشت

آغشته به خون و برف برمي گشت

خي با بي دوس گَردُو بَردِينَه

سي با مالكي كه دوس واموني

وانبوه كبود مرد و اسب از دور

وين زمزمه در مكار مي پيچيد

تش وا نفسي كه وِرِسه دِ سينه

وِيلاريم شير كشود جاموني

حكايت لر و درويش

شاعر : ملا محمد حسن كوليوند

(وفات 1324 هجري شمسي)

بوده ام همراه يك درويشكي

گفت لُر برگو كجا خواهي تو رفت

راز خود را تو ز من مخفي مدار

واتِمِش مُوشن داوات رَحمَته

(گفتمش گويند عروسي رحمته)

گِردِكون و دوغ خس، ماس و كَري

(گردو و دوغ غليظ ، ماست و كره)

اي بِلستي،اُبِلِستي،مه هم لِسالِيسي بِهم

(اين بخور و اون بخور منهم ليساليسي كنم)

گفت لر مگو زين حرف هاي بي هده

شيره كي لايق بود ، در بزمي چنان

آنچه در بزم بزرگان جايز است

و ز خورش هاي مطبخ و ز طعام مقوي

زين ميانه آش صدري فخر نيست

پوست شومي ليستن نامردمي است

گفت لر حالا مرو كه بيروئت كنند

واتِم اي سك چُو كُلا و خر گِيَه

(گفتمش اي سگ كلاه و خر شكم)

مر تَرخينه نيه ،ماش و نوژي و لوبيه

(آش ترحينه زماش وعدس وهم لوبياست)

...

بُد سواره بر سُرين ايشكي

هم چنين در حين اين گرماي تفت

تا دمي گردانمت بر خر سوار

كاسه، كاسه شيره، مويژَه نعمَته

(ظرف شيره وكشمشش نشان نعمته)

تُوك شُومي كوبيه هر كي بَيري

(پوس هندونه هركه خواست ميببره)

سَرِ قي پِركِرم اَرا هر دو كُرِم ِبیرَم

(بقچه اي را پركنم نزد دو فرزندم برم)

دوغ و گردو اين بود ، آلات سده

گر تو هستي خود بسي در آز آن

نقل و ريحان ، لوز و بادام و گز است

بركسي ممنوع نيست،هرچه خود راغب شوي

بهتر از پندم به علم جفر نيست

اين ز قانون خرد بار كمي است

گاه مي باشد كه هم چوبت زنند

مَرنزانم آش صدري چوي چِيَه

(بخيالت من ندانم آش صدريرا بچند )

پيش از اين مِه هر خوراكِم يَه بَيه

(ساليانيست من غذايم با آنهاواز ايناست)

...

داستان حمله به ایران در شاهنامه لکی لرستان

رو نیان براه، ایران بی خبر

بوینه شیران، حمله آوردن

             کتاب «شاهنامه لکی» به کوشش و همت والای استاد « حمید ایزدپناه » سال 1384 توسط انتشارات اساطیر در تهران چاپ شده است . به  نوشته استاد ایزدپناه ، در کتاب شاهنامه لکی لرستان ( با دونسخه 104 صفحه ای با1467 بیت  و 256 صفحه ای با 3033 بیت) نه نشانی از سراینده و نه تاریخی از سرودن اشعار و یا تحریر آن دیده نمی شود  .

            نقل است در زمان شاه رستم عباسی اتابک لر کوچک (873 تا 930 هجری قمری) به فرمان وی شاهنامه ای بزبان لکی و با وزن هجایی  که در لرستان آن زمان معمول بوده بنام او سروده اند .

             داستان حماسی رزمی شاهنامه لکی لرستان با تفاوت هایی در نام  شهرها و اشخاص آن در مناطق بین دماوند تا سیستان ،همان موضوع «جنگ همایون » است که فردوسی در شاهنامه آورده است .

        جنگ همایون به توصیف فردوسی در دامنه کوه همایون میان توس و کاموس  و فریبرز اتفاق افتاده ولی در «شاهنامه لکی» ایرانیان و تورانیان در «شابک تپه» با هم نبرد کرده و فریبرز پهلوان ایران از گرسیورز فرمانده توران شکست می خورد.

       اشعار شاهنامه لکی لرستان شامل داستانهایی از آگاه شده فرامرز و جهانگیر از شکست ایرانیان، داستان جستجوی دلاوران و کنیز ایرانی، خبر آوردن رهام  کابلی از اردوی تورانیان، جنگ کوزیب ماچینی با سام، باخبر شدن کیخسرو از ویرانی ایران، رسیدن چاپار به زابل و آوردن خبر برای رستم، یافتن زرعلی توسط رستم تاج بخش، فرستادن قاصد اورنگ به خدمت زواره در زابل ، حمله رستم به سپاه توران و بالاخره رزم برزو با سپاه توران است .

                        گزیده هایی از شاهنامه لکی لرستان:

شیران و بوران طایفه دستان

(شیرها و ببرهای طایفه دستان)

 ایسه خالین ولایت ایران

(کنون که خالیست سرزمین ایران)

بکرون چپو تمامی ایران

(غارت بکنید همه ایران را)

خبر میاوو ، و سیستان زمین

(خبر آوردند به سیستان زمین)

پیلتن میو جه ایران نوه

(پهلوان میشه تو ایران نباشه؟)

مپوشو اسباب ، پری رزم کین

(لباس رزم می پوشند سینه به سینه)

به رخش گلگون او مبو سوار

(وقتی رستم به رخشش میشه سوار)

یه کاری به سر ایران باورن

(بلایی به سر ایران بیآرند)

چپر، راهی بو پری سرحدان

(چاپار راهی شد بسوی مرزها)

اون سپاو سان، بکیشان و پس

( آن سپاه و سان را به پس بکشند)

چپر ، راهی بو ، پی قاخان چین

(چاپار راهی شد پی خاقان چین)

او شو نوشانوش، جام باده بی

( اون شب نوش و نوش جام باده بود)

صدای خوش خوانان بلند بی او شو

(صدا خواننده ها بلند بود اون شب)

ناگاه میسره ، داخل بی و هم

(ناگه جناح چپ میدان رفتند توی هم)

به حکم فرمان ، فرد فریاد رس

(از حکم و فرمان خدای فریاد رس)

رو نیان براه، ایران بی خبر

( رو بسو ایران و ایرانی ها بی خبر)

ناگاه داخل بین به شاره ایران

(یکباره حمله بردند به شهرهای ایران)

نعره ی دلیران ایران و تور بی

(فریاد دلیران ایران و توران بود)

کزه ی سر سنان ، نه جرگ مردان

(سوزش نوک سنان در جگر مردان)

ایرانی دعوای سیرت مکردن

(ایرانی ها جنگ با غیرت می کردند)

تورانی ،دلشاد غارت بی شمار

(تورانیان شادمان از غارت بسیار)

حون رومیدو، جاری بی چون جو

(خون تو میدان چون جوی جاری بود)

شصت هزار بی ریش بی اسیر کُریا

( شصت هزار جوان به اسیری بردند)

شصت هزار کنیز بورده بردن

( شصت هزار کنیز و برده بردند)

شصت هزار اسپان ، بدوی بردن

(شصت هزار اسب را باخود بردند)

دستم دامانتان مردان شیران

(دست به دامانتان ای شیر مردان)

سرچشمه ایران، خاک سیستانن

(سرچشمه ایران خاکِ سیستانه)

.....

راهی بین لوان پری سیستان

(روانه شدند بسوی سیستان)

کس پیدا نین جه نره شیران

(پیدا نمیشه توش از نره شیران)

بستانون قصاص، جه نره شیران

(قصاص بکنید نره شیران را)

ولای پیلتن ، بور سهمگین

(نزدِ پهلوان ببر سهمگین)

 بو دنگ دلیران بو شیران نوه

(یا ایران تهی ازدلآوران باشه؟)

چنی دلیران قهرمان قین

(همه دلاورمردان از بهر کینه)

سپای تورانی مکرو فرار

(سپاه توران همگی می کنند فرار)

اسیر ایرانی ، پی توران برون

(اسیر ایرانی به توران می برند)

حاضر بان نی جاه ، شیران و بوران

(تاحاضر بشند اونجا شیرا و ببرها)

هنی ایرانی ، نکیشان نفس

(بازهم ایرانی ها نتونند نفس بکشند)

جم ببو سپاه ، پی ایران زمین

(جمع کنند سپاهِ حمله به ایران زمین)

بساط مجلس ، گشت اماده بی

(بساط مجلس جملگی آماده بود)

مجلس هراسان، کس نکردش خو

(مجلس هراسان کس نخوابید اون شب)

میمنه پیچ ورد ، چوین مار ارقم

( جناح راست بهم پیچیدند چون مار ارقم)

سحر ظاهر بی ، کس نبی و کس

( روزگاری شد که کسی نبود به کس)

ایرانی خاموش کس نکرد گذر

(همه ایرانیها خواب،کس نمیکرد گذر)

او شاره یکسر، کردشان ویران

(اون شهرها رو همه یکسره کردند ویران)

زمین، هراسان سم ستور بی

(زمین هراسان ز ُسم ستوران بود)

اجل حاضر بی، مردان سرگردان

(مرگ حاضر بود و مردان سرگردان)

بوینه شیران، حمله آوردن

(چون شیر به سودشمن حمله می کردند)

خالی مکردن عرصه کارزار

( نکردند خالی میدان کارزار)

واویلا و هاوار ، افغان و رورو

( گریه و زاری فغان بود و رود)

شصت هزار ریش دار سرشان بُریا

(شصت هزار مسن را سر بریدند)

شصت هزار ممکه ، زنان پی کردن

(شصت هزار زن را  سینه بریدند)

شصت هزار خیمه غارت کردن

(شصت هزار خیمه را غارت نمودند)

اگر فرارکن، بد نامن ایران

(چو بگریزید بدنامیست بر ایران)

پی چیشن؟ که جاکه ی پور دستانن

(پی چیستید؟ که جایگاه پور دستانه)

.......

محل پاپي

شاعر: عبدالكريم نجم الديني

مَحَل پاپي كُل كُوه و روُوَه

(محل پاپي پر از كوه و روده)

هي دِ كاشرف تا گه مازوَه

(از كاكا شرف تا دم مازوه)

چشميا قيمتي آويا شيرينم

( چشمه هاي قيمتي با آبهاي شيرينم)

تاف و قِلاگُل چي مِهمُوحُونَة

( آبشار تاف و قله گُل چو مهمانخانه)

كوهيا كوه كِلا و هشتاپَهلي

( كوه هاي كلا و هشتاد پهلو )

نجم رگ و ريشه داره وِ قِشُو

( چون نجم الديني  پاپيه رگ و ريشه اش)

داروُ دِرختَه آو هَواش خُووه

( پُر ز درخت و آب و هواش خوبه)

كُل نرِوُ بِركَه بيشترش كوهَ

( اغلب پستي بلندي و بيشترش كوهه)

آبشار و بيشه دوسيا ديرينم

( آبشارو بيشه دو دوست ديرينم)

مَهد تفريگاه كُل لُرِسوُنَه

( محل گردش وتفريحگاه كل لرستانه)

كُل چشمه ريزُ و درختيا بَلي

( پوشيده از چشمه و درختان بلوط)

كه چَني قَشَن ورداشتهَ پِشُو

( تونسته بزيبائي توصيف كنه اصالتش)

لري يا بلوچ و كردي و اَيَر كه بختياري  قدر خوتِ اِير بدوني

شاعر: فريده چراغي (اليگودرز)

بِنيَر به مال و مردم كه ديه صفا نمنده

همه سون ز وير بُردن كه يه روزي عهد بستن

هه ايلاق اِنشستن مِنِ يَه بُهون اَفتو

بُگُ اي پياي ايلُم كُجِنه بونگِ تُفنگِت

توبيوسي خال دل همئ شير اولي بو

تو ز نسل سوز طوبي مِنِ عرش ريشه داري

تو بَيوقدر خُمونِه زيو و اُ پشت بدونيم

په بيو كه اَو نريزيم زيو واُپشت به چاله

مُو زِ نسل آسونم ، لچكم ستاره دوزي

يه پياله نور هر صُحوايخُرم ز مشكِ اَفتو

مُو زِ‌نسل رود و دريا ، تو ز طافه آسموني

مُو جُومم جرير موجِه وُ نسيم كَوشِ پامِه

به كُرِ خروش دِريا اير سِه موفهت پُشتُم

به زلاليت و خروشيت اِدي هِي طنابه چَشمه

تو خته ايربَيشني، سَرتِه به عرش اِساهي

اِتَري ار كه بِخوي تو، بِرَسي به حُونه اَفتو

لري يا بلوچ و كردي و اَيَر كه بختياري

وايكيم براور، همه زاده يه خاكيم

مِنِ  جانماز سينه به خدا ، خدا نمنده

زكُهي چي اشترونكه ديدي عاقوت وُرَستن

گَله مونِه بردِه غارت شونمونه هم گِرِه خَو

كُجِنِه خروش غِيرت، كُجِنِه چنگِ پِلنگت

نومِته عوض مَكن دي تو بَيوه و صَحنعلي بو

سي چي به هواي كَندن مِنِ دَس تيشه داري

كه ز طافه افتو و مهُ و زِ نَسل آسمونيم

تونِ به او شيردات و تونِ «احمدفداله»

مو گِلين سوز دشتُم پُر زِ گِلاي روزي

مُو به غيرِ چشمه پاكي بِخدا كه نه نِهم لَو

تو بلند سرفرازي سي چه قدر خُت نَدوني

مُو بَوِم يه سَرو سوزِه،دُهدَرِ بهار دامِه

دل آسمون ايشنه هَني نَعرِه و قُنِشتُم

توايشني سرو نازه كه خداي ناز و نَشمِه

اُسُ صُحو زي چي اَفتو پر نور و ايدراهي

تو ز ذره كمتري مَر كه بِمَهني تار چي شَو

غرَوي چه فرق داره سي چي هي دَتگ ايدراري

سي ولات پاكَ ايرون، بخداوند هِلاكيم